Title

Oezbekistan - deel 2

Klik op de foto om naar de Oesbekistan foto gallerij te gaan

Opvallend is overigens dat je in Oezbekistan op officiële toegangsprijzen voor bijvoorbeeld musea kunt afdingen - wat we bij toeval ontdekten toen we hoofdschuddend wegliepen bij een mannetje dat ons 5.5 dollar wilde laten betalen, waarop hij zijn prijs plotseling halveerde. Dus bij de meeste moskeeen en medressa's moet je eerst een aantal keer ontzet weglopen voor ze met een redelijke prijs komen. Of een politieagent omkopen om ergens door te mogen - het kan al voor 1 dollar.

Het land wemelt van de politieagenten die je op allerlei manieren in de gaten proberen te houden. Dit uit zich vooral in talloze controleposten op de weg. Daar staan dan dodelijk verveelde (ik zou zeggen zielige maar dat vinden ze vast niet goed) politieagenten, die vanonder hun van belangrijkheid gefronste wenkbrauwen hun blijdschap met de komst van IEMAND nauwelijks kunnen verbergen, en je bijna spijtig aankijken als ze je paspoort teruggeven en het busje zijn weg over de eindeloze woestijnvlakte weer voortzet.

Oezbekistan is een land vol mooie cultuur en aardige mensen. Maar helaas is Oezbekistan ook veroorzaker en tegelijk slachtoffer van een van de grootste ecologische rampen op deze aardbol: het verwijnen van het Aralmeer, ooit het op 2 na grootste meer ter wereld (na de Kaspische Zee en Lake Victoria).

Oezbekistan heeft perfecte condities voor het telen van katoen, wat betreft bodem en temperatuur dan. Neerslag valt er nagenoeg niet. Het water moet dus van de twee rivieren komen die vanuit de Pamir de Aralzee voeden, de Syrdaja en de Amudarja. Lange tijd was de hoeveelheid water gebruikt voor irrigatie en de hoeveelheid die naar de Aralzee stroomde in evenwicht. Todat het sovjetregime besloot de teelt van katoen, ook wel het witte goud genoemd, flink uit te breiden, helaas op waterslurpende woestijnbodems en met barslechte open irrigatiesystemen waaruit veel water verdampt, iets wat sterk verzilte, soms zelfs onvruchtbare, bodems achterlaat (met zoutconcentraties tot wel 500 keer die van de noordzee!). Water bereikt tegenwoordig niet of nauwelijks meer het Aralmeer en de gevolgen zijn desastreus: in amper 40 jaar tijd is door verdamping de oppervlakte met 2/3 afgenomen en het volume zelfs tot slechts 20% van de oorspronkelijke gereduceerd. Het waterniveau is meer dan 20 meter gedaald en enorme zoutvlaktes zijn achtergebleven waarop leven bijna onmogelijk is. Het zout- en pesticidegehalte in het overgebleven water is zo hoog geworden dat bijna geen enkele vissoort meer overleven kan. Maar niet alleen voor plant en dier zijn de gevolgen enorm, ook de mens voelt direct de gevolgen. Door het terugtrekken van de kustlijn zijn vissersplaatsjes tot meer dan 100 kilometer van het water af komen te liggen en beroofd van hun bron van inkomsten. De dorpjes zijn grotendeels verlaten en roestende schepen middenin een woestijn vol schelpen, vervallen visoverslagplaatsen en leegstaande bazaars getuigen van een glorieuzer verleden. Maar dit is helaas nog niet alles: het verdwijnen van het water heeft geleid tot veranderingen in het klimaat, zomers zijn heter en droger, winters kouder. Een sterk toegenomen aantal zandstormen blaast zout, pesticiden en chemicalien van de drooggevallen zeebodem naar dorpen en akkers. Een enorme toename van zware gezondheidsaandoeningen zoals kanker, typhus en hepatitis is het gevolg. De kindersterfte in deze regio is het hoogst van alle voormalige Sovjetrepublieken.

Een erg somber verhaal, ik weet het, en helaas kan ik er ook geen happy end aan breien. Het oppervlak aan geïrrigeerd gebied wordt nog steeds uitgebreid (hoewel de totale oogst afneemt vanwege de doorgaande verzouting van de meeste bodems!) en in de toekomst zal nog minder water het Aralmeer bereiken, dat ook door de plaatselijke bevolking allang is opgegeven. Enige hoop om verdere degradatie van het akkerland tegen te gaan is er nog wanneer efficiëntere en minder destructieve methoden van irrigatie worden doorgevoerd. Maar daar is veel geld voor nodig, iets wat het land niet direct heeft. De Aralzee, iets om even bij stil te staan, voor mij wel het meest trieste wat ik ooit heb gezien.


< terug naar deel 1